657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. Maddesi Sınırsız Bir Takdir Yetkisi Verir mi?

Bölge İdare Mahkemesi'nden Kamu Personelinin Naklen Atanmasına İlişkin Önemli Karar

Mahkeme: Adana Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi

Esas No: 2022/711

Karar No: 2022/1823

Karar Tarihi: 01.06.2022

Konu: 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu m.76 – Naklen Atama – Takdir Yetkisi – Aile Birliğinin Korunması – Kamu Yararı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesi, idareye memurların görev yerini değiştirme konusunda geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır. Ancak uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, bu yetkinin sınırlarının nerede başlayıp nerede bittiğidir.

Özellikle disiplin soruşturmaları sonrasında yapılan görev yeri değişiklikleri, "idarenin takdir yetkisi" ile "memurun aile hayatına saygı hakkı" arasında hassas bir denge kurulmasını gerektirmektedir.

Adana Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'nin bu kararı, söz konusu dengelemenin nasıl yapılması gerektiğine ilişkin önemli değerlendirmeler içermektedir.

Olayın Özeti

Davacı, Mersin ili Toroslar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünde ilçe müdürü olarak görev yaparken hakkında yürütülen disiplin soruşturması sonucunda hazırlanan müfettiş raporunda görev yerinin değiştirilmesi önerilmiştir.

Bu teklif doğrultusunda davacı, ilçe müdürlüğü görevinden alınarak Çankırı İl Tarım ve Orman Müdürlüğü emrine veteriner hekim olarak atanmıştır.

Davacı;

• eşinin Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde hemşire olarak görev yaptığını,

• görev yaptığı kadronun nakle elverişli olmadığını,

• aile bütünlüğünün bozulacağını,

• kızının sağlık sorunları nedeniyle bakımına ihtiyaç duyduğunu,

ileri sürerek atama işleminin iptalini talep etmiştir.

İlk derece mahkemesi, Anayasa'nın 41. maddesinde düzenlenen aile birliğinin korunması ilkesine dayanarak davayı kabul etmiş ve atama işlemini iptal etmiştir.

Ancak Bölge İdare Mahkemesi farklı bir sonuca ulaşmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi Neden Davayı Reddetti?

Mahkeme öncelikle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesini hatırlatmıştır.

Bu maddeye göre idare, memurların görev yerini değiştirme konusunda takdir yetkisine sahiptir.

Ancak bu yetkinin;

• kamu yararı,

• hizmet gerekleri,

• işlemin amacı

doğrultusunda kullanılması gerekir.

Dosyada yer alan disiplin soruşturması kapsamında;

• kadın personele yönelik küçük düşürücü ifadeler kullanıldığı,

• çalışma barışının bozulduğu,

• kurum içerisindeki huzurun olumsuz etkilendiği,

• kamu hizmetinin etkin yürütülmesinin zorlaştığı

tespitlerine yer verilmiştir.

Mahkeme, bu tespitler doğrultusunda davacının görev yerinin değiştirilmesinin kamu hizmetinin gerekleriyle uyumlu olduğu sonucuna ulaşmıştır.

Kararın Ortaya Koyduğu Hukuki İlke

Bu kararın en önemli mesajı şudur:

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesi idareye geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır. Ancak bu yetki mutlak değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılmalıdır.

Somut olayda Mahkeme, çalışma barışının bozulduğu ve kamu hizmetinin etkin yürütülmesinin olumsuz etkilendiği kanaatine ulaşıldığından, görev yeri değişikliğinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir.

Kararın Dikkat Çeken Noktaları

1. Takdir yetkisi geniştir ancak sınırsız değildir.

Mahkeme, 76. madde kapsamında idareye tanınan yetkinin keyfî şekilde kullanılamayacağını; işlemin kamu yararı ve hizmet gereklerine dayanması gerektiğini açıkça ifade etmektedir.

2. Çalışma barışının korunması kamu yararı kapsamında değerlendirilmiştir.

Kararda dikkat çeken hususlardan biri de budur.

Personel arasında huzurun bozulması, kurum içi çalışma düzeninin olumsuz etkilenmesi ve kamu hizmetinin aksama ihtimali, görev yeri değişikliğini haklı kılan sebepler arasında kabul edilmiştir.

3. Aile birliği mutlak bir hak olarak değerlendirilmemiştir.

Davacının eşinin başka bir ilde görev yapmasının güç olduğu kabul edilmekle birlikte Mahkeme;

kamu hizmetinin etkin şekilde yürütülmesi ile aile hayatının korunması arasında denge kurulması gerektiğini belirtmiştir.

Somut olayda kamu yararının üstün geldiği sonucuna ulaşılmıştır.

4. Disiplin cezası ile görev yeri değişikliği birbirinden bağımsız değerlendirilebilir.

Mahkeme, disiplin soruşturması sonucunda önerilen görev yeri değişikliğinin idari yönden ayrıca değerlendirilebileceğini ve kamu hizmetinin gerekleri doğrultusunda uygulanabileceğini kabul etmiştir.

Bu Karar Neden Önemli?

Uygulamada kamu görevlileri tarafından açılan birçok davada "eş durumu" veya "aile bütünlüğü" iddiası ileri sürülmektedir.

Bu karar, Anayasa'nın aileyi koruyan hükümlerinin önemini kabul etmekle birlikte, kamu hizmetinin sürekliliği ve çalışma barışının sağlanmasının da göz ardı edilemeyeceğini ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla idarenin görev yeri değiştirme yetkisi değerlendirilirken yalnızca memurun kişisel durumu değil, kamu hizmetinin etkin yürütülmesi de dikkate alınmalıdır.

Uygulamacılar İçin Çıkarımlar

Bu karar ışığında görev yeri değişikliğine ilişkin davalarda şu hususların ayrıca değerlendirilmesi gerekir:

• Atama işlemi somut ve objektif gerekçelere dayanıyor mu?

• Çalışma barışını bozan olaylar soruşturma dosyasında ortaya konulmuş mu?

• Kamu yararı ile aile hayatı arasında makul bir denge kurulmuş mu?

• İdarenin takdir yetkisi ölçülülük ilkesine uygun kullanılmış mı?

Bu soruların cevapları, açılacak iptal davalarının sonucunu doğrudan etkileyebilecek niteliktedir.

İdarenin naklen atama konusunda geniş bir takdir yetkisi bulunduğu tartışmasızdır. Ancak bu karar, takdir yetkisinin yalnızca personel ihtiyacına göre değil; kurum içindeki çalışma barışının korunması, kamu hizmetinin etkin yürütülmesi ve idari düzenin sağlanması amacıyla da kullanılabileceğini göstermektedir.

Diğer taraftan Mahkeme, aile birliğinin korunmasını göz ardı etmemiş; ancak somut olayın özellikleri dikkate alındığında kamu yararının daha ağır bastığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu yönüyle karar, kamu personelinin naklen atanmasına ilişkin uyuşmazlıklarda idare ile memur arasındaki menfaat dengesinin nasıl kurulacağı konusunda yol gösterici niteliktedir.

Sonuç

Adana Bölge İdare Mahkemesi'nin bu kararı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesinde düzenlenen takdir yetkisinin sınırlarını somut bir olay üzerinden açıklamaktadır.

Kararın ortaya koyduğu temel ilke şudur:

İdare, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda memurun görev yerini değiştirebilir. Aile birliğinin korunması önemli bir anayasal ilke olmakla birlikte, somut olayın özelliklerine göre kamu hizmetinin etkin yürütülmesi gerekliliği daha üstün bir hukuki değer olarak kabul edilebilir.

Bu nedenle naklen atama işlemlerine ilişkin davalarda, yalnızca memurun kişisel durumu değil; idari işlemin kamu yararı ve hizmet gereklerine dayanıp dayanmadığı da ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.