Tüp Bebekte Malpraktis: Olumsuz Sonuç Doktorun Sorumluluğunu Gösterir mi?

Tüp bebek tedavisi sonrasında çocukta doğumsal bir hastalık veya genetik farklılık saptanması, aile açısından ciddi kaygılara ve hekim açısından hukuki uyuşmazlıklara yol açabilir. Böyle bir durumda tedavinin hatalı uygulandığı, gerekli incelemelerin yapılmadığı veya risklerin yeterince açıklanmadığı ileri sürülebilir.

Ancak olumsuz bir sonucun ortaya çıkması, tek başına doktorun malpraktis nedeniyle sorumlu olduğunu göstermez. Uygulamanın tıbbi standartlara uygunluğu, gerekli özenin gösterilip gösterilmediği, zarar ile uygulama arasındaki ilişki ve hastanın bilgilendirilmesi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin 12 Mart 2019 tarihli kararı, bu değerlendirmenin nasıl yapılması gerektiğine ilişkin önemli noktalar içeriyor.

Tüp bebek tedavisi sonrasında açılan davada ne yaşandı?

Davaya konu olayda aile, tüp bebek tedavisi sonucunda doğan çocuklarında Down sendromu ve kalp hastalığı bulunması nedeniyle doktor ve hastaneden tazminat talep etti. Gerekli dikkat ve özenin gösterilmediğini, riskler hakkında yeterince bilgilendirilmediklerini ileri sürdü.

Doktor ve hastane ise tedavinin tıp kurallarına uygun yürütüldüğünü, çocuktaki sağlık sorunlarıyla uygulama arasında nedensellik bağı bulunmadığını ve yazılı onam alındığını savundu.

İlk derece mahkemesi maddi ve manevi tazminata hükmetti. Ancak Bölge Adliye Mahkemesi, bilirkişi incelemesini yetersiz bularak kararı kaldırdı ve dosyayı yeniden yargılama yapılması için geri gönderdi.

Dolayısıyla bu karar, doktorun kusurlu veya kusursuz olduğuna ilişkin nihai bir tespit içermiyor. Sorumluluğun yeterli inceleme yapılmadan belirlenemeyeceğini ortaya koyuyor.

Doktor, tüp bebek tedavisinin sonucunu garanti eder mi?

Kararda benimsenen yaklaşıma göre doktorun sorumluluğu, hedeflenen sonucun her durumda gerçekleşmesine dayanmıyor. Hekimin yaptığı işlemlerde gerekli dikkat ve özeni göstermesi esas alınıyor.

Bu nedenle çocukta bir sağlık sorunu bulunması üzerine, doğrudan embriyo seçiminin veya tedavinin hatalı olduğu sonucuna varılamaz. Hangi işlemin yapılması gerektiği, neyin yapıldığı ve iddia edilen eksikliğin sonuç üzerindeki etkisi somut olarak incelenmelidir.

Doktor açısından belirleyici olan, tedavi sürecinin tıbbi gerekçelerle açıklanabilmesi ve dosyadaki kayıtlarla değerlendirilebilmesidir.

Embriyo seçimi ve kullanılan ilaçlar nasıl incelenmeli?

Bölge Adliye Mahkemesi, mevcut bilirkişi raporunda bazı temel soruların yeterince yanıtlanmadığını belirtiyor:

• Yumurta veya embriyo seçiminde hata bulunuyor mu?

• İleri sürülen sağlık sorunlarını taşıyan yumurta veya embriyonun ayırt edilmesi mümkün mü?

• Kullanılan ilaçlar uygun mu ve söz konusu sağlık sorunlarıyla ilişkili mi?

• Doktorun uygulamaları tıp kurallarına uygun mu?

Bu sorular, hekimin sorumluluğunun varsayımlarla belirlenmemesi açısından önemli. Mahkeme, doktorun bütün anomalileri önceden saptayabileceğini kabul etmiyor; somut olayda tıbben hangi imkânların bulunduğunun araştırılmasını istiyor.

Karardan, her tüp bebek uygulamasında belirli bir genetik testin zorunlu olduğu sonucu da çıkarılamaz.

İmzalı onam formu doktoru korumaya yeterli mi?

Dosyada, “fetal anomali riskinin olduğu” ifadesini içeren bir onam formu bulunuyor. Buna rağmen mahkeme, bilgilendirme ve aydınlatma konularının yeterince incelenmediğini belirtiyor.

Burada önemli olan, yalnızca bir belgenin imzalanmış olması değil; somut tedaviye ilişkin bilgilendirmenin kapsamı ve yeterliliği.

Bununla birlikte mahkeme, söz konusu ifadeyi kesin olarak yetersiz bulmuş veya onam formunu geçersiz saymış değil. Aydınlatma sürecinin daha ayrıntılı değerlendirilmesini istiyor.

Kararda aktarılan içtihatlara göre aydınlatmanın yapıldığını ve rızanın alındığını ispatlama yükü hekim veya hastanede. Bu nedenle onam formuyla birlikte görüşme notları ve hastaya aktarılan bilgileri gösteren kayıtlar, savunma bakımından önem taşıyor.

Bilirkişi heyetinin uzmanlığı neden önemli?

Mahkeme, tüp bebek tedavisinin tartışıldığı dosyada bilirkişi kurulunda infertilite uzmanının bulunmamasını eksiklik olarak değerlendiriyor. İlgili uzmanlık dallarını içeren bir kuruldan, gerekçeli ve denetlenebilir rapor alınmasını istiyor.

Doktor açısından bu yaklaşımın önemi, uygulamanın kendi uzmanlık alanının gerektirdiği bilgiyle değerlendirilmesi. Rapora itiraz edilirken yalnızca sonuçla görüş ayrılığı belirtilmesi yerine, eksik uzmanlık alanları ve cevapsız bırakılan tıbbi sorular somutlaştırılmalı.

Hekim açısından hangi kayıtlar önem taşıyor?

Bu uyuşmazlıktan hareketle, uygulamada şu kayıtların açıklığına önem verilmeli:

• Tedavi planı ve yapılan tercihlerin tıbbi gerekçeleri.

• İlaç uygulamaları ve takip bulguları.

• Hastaya açıklanan riskler ve tedavi seçenekleri.

• Önerilen tetkikler ile varsa bilgilendirme sonrasında verilen ret kararları.

• Başka hekime yönlendirme ve takip sürecine ilişkin bilgiler.

Bunlar, her dosyada sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldıran belgeler değildir. Ancak tedavinin nasıl yürütüldüğünü ve hastanın hangi bilgilerle karar verdiğini ortaya koymaya yardımcı olur.

Tüp bebekte malpraktis iddiasının değerlendirilmesinde, tıbbi uygulamanın doğruluğu ile aydınlatma sürecinin yeterliliği birlikte ele alınmalı. İncelenen karar, hem eksik uzman incelemesine dayalı tazminat hükümlerinin sorgulanabileceğini hem de imzalı onamın içeriğinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

İncelenen karar: Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 12.03.2019, E. 2018/2756, K. 2019/621.